تلوين » . چرا كه : اگر مقام « مقام تمكين » باشد ، تقاضاى وقوف كند . و عروج به درجات عاليه از مقامى ادنى به مقامى اعلى . بىتلوين نتوان بود . و در اين سخن رمزى است دانستنى به آنكه : همچنان‌كه تلوين در مقامات مذموم است [ يعنى كه : تارة در « مقام روح » باشد ، و باز به « مقام قلب » بازآيد ] همچنين تمكين ، نيز قبل الوصول التّامّ مذموم است . يعنى كه : در بعضى مقامات اگر بماند ، و ترقّى و عروج به مقامى ديگر ، از آن اعلى نكند ، نقصانى باشد . « لا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ » يدعو عليهم ان يصيروا فى بطنها . يعنى : گفتن نوح - ع - [ اين كه : رَبِّ لا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكافِرِينَ دَيَّاراً « 182 » ] دعائى بود از نوح بر آن قوم ؛ كه ايشان را از روى زمين ، به زير زمين برد ؛ كه « بطن » عبارت از آن است . و به تأويل شيخ مراد از « ارض » عالم اجسام است كه « ملك » عبارت از او است . و آن به نسبت با عالم ملكوت ، زمين است ؛ و عالم ملكوت آسمان او . پس دعا اين بوده باشد كه : ايشان را از عالم ظلمانى جسمانى [ كه حجاب عالم روحانى نورانى است ] خلاصى ده تا به عين وحدت حقيقيّه برسند . و اگر گوئيم كه : مراد ، خود همين زمين معهود است ؛ كه آن نيز حضرتى است از امّهات حضرات ؛ هم در وى اين تحقيق توان گفت ؛ يعنى : ايشان را بر روى زمين ممان . بلكه در شكم زمينشان درآور . تا ملكوت آنچه از آن بيرون آمده‌اند [ كه مِنْها خَلَقْناكُمْ ] « 183 » نزد ايشان واضح گردد . كه سالك چون درآيد در حضرتى از حضرات الهيّه ، اعيان و حقايق و اسرار آن حضرت ، او را معلوم گردد ؛ و بطن زمين حضرتى از حضرات است . و از خبر رسول - صلعم - بر اين قول « القبر اوّل منزل من منازل الآخرة ، و آخر منزل من منازل

--> ( 182 ) - ق ( س 71 - 26 ) رب . ( 183 ) - ق ( س 20 - 55 ) منها .